ส้มแขก

ส้มแขก

ชื่อภาษาอังกฤษ Garcinia, Malabar tamarind, Garcinia cambogia, Gambooge, Brindle berry, Assam fruit

ชื่อวิทยาศาสตร์ Garcinia atroviridis Griff. ex T.Anderson

ชื่ออื่น ๆ ชะมวงช้าง, ส้มควาย (ตรัง), อาแซกะลูโก (ยะลา), ส้มพะงุน (ปัตตานี), ส้มมะอ้น ส้มมะวน มะขามแขก (ภาคใต้)

มีถิ่นกำเนิดใน อินเดีย ศรีลังกา และพบได้ทั่วไปในป่าประเภทร้อนชื่น ในประเทศไทยก็เป็นพืชพื้นบ้านดั้งเดิมของไทย พบมากทางภาคใต้ โดยเฉพาะ ยะลา ปัตตานี นราธิวาส ลงไปถึงสิงคโปร์ ส้มแขกเป็นเพราะอาหารอินเดียและมาเลเซียหลายชนิด เช่น แกงกะหรี่ แกงมัสมั่น จะใช้ส้มแขกประกอบอาหารแทนมะขามเปียก ก็เลยเรียกติดปากกันว่าส้มแขก ที่จริงส้มแขกสามารถปลูกได้ทุกภาคของประเทศไทย แต่คงเป็นเพราะทางภาคใต้รู้จักที่จะนำส้มแขกมาประกอบอาหารกันมาก ก็เลยปลูกกันมากกว่าที่อื่น

ลักษณะ

  • ต้น เป็นไม้ยืนต้นทรงพุ่มกว้างสูงประมาณ 5-14 เมตร เป็นไม้เนื้อแข็ง ลักษณะของเปลือกต้นหากเป็นต้นอ่อนจะมีสีเขียว หากแก่แล้วจะมีสีน้ำตาลอมดำ เมื่อลำต้นเป็นแผลจะมียางสีเหลืองออกมา
  • ใบ เป็นใบเดี่ยวออกตรงข้ามเป็นคู่ ใบใหญ่ผิวเรียบเป็นมัน ใบอ่อนมีสีน้ำตาลอมแดง ขอบใบเรียบ ปลายใบแหลม ยาวประมาณ 10-20 เซนติเมตร กว้างประมาณ 4-5 เซนติเมตร โดยใบแห้งจะมีสีน้ำตาล
  • ดอก ออกตามปลายยอด ดอกเพศผู้มีกลีบเลี้ยง 4 กลีบ ด้านในสีแดง ด้านนอกมีสีเขียว มีเกสรเพศผู้เรียงอยู่บนฐานรองดอก ส่วนดอกเพศเมียเป็นดอกเดี่ยวแทงออกจากปลายกิ่ง มีขนาดเล็กกว่าดอกเพศผู้ รังไข่มีรูปทรงกระบอก
  • ผล เป็นผลเดี่ยว ผิวเรียบสีเขียว เมื่อแก่จัดจะเปลี่ยนเป็นสีเหลืองแก่ มีขนาดใกล้เคียงกับผลกระท้อน เปลือกผลเป็นร่องตามแนวขั้วไปยังปลายผล มีประมาณ 8-10 ร่อง ที่ขั้วมีกลีบเลี้ยงติดอยู่ 2 ชั้น ชั้นละ 4 กลีบ เนื้อแข็งมีรสเปรี้ยวจัด ในผลมีเมล็ดแข็ง 2-3 เมล็ด

สรรพคุณ

  • ดอก ช่วยแก้อาการไอ ใช้เป็นยาขับเสมหะ ช่วยรักษาโรคเบาหวาน
  • ผล นำมาใช้ทำเป็นชาลดความดันได้ ช่วยรักษาโรคเบาหวาน ใช้เป็นยาสมุนไพรช่วยฟอกโลหิต เป็นยาบรรเทาอาการปวดท้องในสตรีมีครรภ์ ใช้เป็นยาระบายอ่อน ๆ ช่วยลดความอยากอาหาร ความรู้สึกหิวอาหาร ช่วยเร่งระบบการเผาผลาญอาหาร ช่วยดักจับแป้งและไขมันจากอาหารที่รับประทาน ช่วยทำให้ลำไส้เกิดการเคลื่อนไหวตัวได้เร็วขึ้นและขับไขมันออกมา ช่วยลดน้ำหนักและช่วยลดไขมันส่วนเกินของร่างกาย ช่วยสกัดกั้นการเปลี่ยนแปลงของคาร์โบไฮเดรต ช่วยกระตุ้นให้มีการดึงเอาไขมันที่สะสมในร่างกายออกมาใช้เป็นพลังงาน ช่วยแก้อาการท้องผูก มีฤทธิ์เป็นยาขับปัสสาวะ
  • ราก ใช้ทำเป็นยาแก้กระษัย ใช้ทำเป็นยารักษานิ่ว
  • ใบ ช่วยแก้อาการท้องผูก มีฤทธิ์เป็นยาขับปัสสาวะ

ประโยชน์

  • ใบแก่ นำมาทำเป็นชาได้ ใช้ผสมกับยางพารา เพื่อใช้ทำปฏิกิริยาให้น้ำยางพาราแข็งตัวเร็วขึ้น
  • ใบอ่อน ใช้รองนึ่งปลา
  • ผลสด ใช้ทำแกงส้ม แกงเลียง ต้มปลา ต้มเนื้อ หรือใช้ทำน้ำแกงขนมจีน
  • ลำต้น สามารถนำมาใช้ทำเป็นเฟอร์นิเจอร์ หรือทำเป็นไม้แปรรูปใช้ในการก่อสร้างได้

อ้างอิง

  1. เว็บไซต์คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์
  2. เว็บไซต์คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
  3. เว็บไซต์หมอชาวบ้าน
  4. วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
  5. https://medthai.com/%E0%B8%AA%E0%B9%89%E0%B8%A1%E0%B9%81%E0%B8%82%E0%B8%81/
  6. ส้มแขก.บทความสุขภาพ.รพ.ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ.และวิชาการดอทคอม
  7. เทิด สุวรรณคีรี และนเรศ ศรีรัตน์.2542.”ส้มแขก:พืช”สารานุกรมวัฒนธรรมไทย.ภาคใต้16:7770
  8. สมพร จันทเดช.2537.ส้มแขก.วารสารเกษตรก้าวหน้า.มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์,วิทยาลัยเขตปัตตานีคณะวิทยาศาสตร์,ภาควิชาวิทยาศาสตร์
  9. ดร.กฤษณา ไกรสินธุ์.นพ.บัณฑิต ศรไพศาล , สุมาลี ทองแก้ว ไคโตซานและสารสกัดจากส้มแขกช่วยลดน้ำหนักได้อย่างไร.2542.นิตยสารหมอชาวบ้าน เล่มที่ 248.คอลัมน์ เรื่องเด่นจากปาก
  10. ส้มแขก.ศูนย์วิจัยพืชยืนต้นและไม้ผลเมืองร้อน.กลุ่มงานศูนย์วิจัย.ฝ่ายวิจัยและบริหาร.คณะทรัพยากรธรรมชาติ.มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.เข้าถึงได้จาก http://natres.psu.ac.th/researchcenter/tropicalfruit/fruit/gamboge.htm
  11. ส้มแขก.เอกสารองค์ความรู้เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตพืชสมุนไพรเศรษฐกิจ.กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตร.สำนักงานเกษตรจังหวัดภูเก็ต.หน้า 1-4
  12. ส้มแขก.บทความวิชาการ.วิชาการดอทคอม.เข้าถึงได้จาก http://www.vcharkarn.com/varticle/39550
  13. Abtion of raham Z,Malik SK.Rao GE,Narayanan,BiJu S. Collection and characterisa Malaba tamarind [Garcinia cambogia (Gaertn)Desr.].Springer.2006;53:401-6
  14. ศูนย์ข้อมูลวัตถุอันตรายและเคมีภัณฑ์.เข้าถึงได้จาก http://msds.pcd.go.th/SearchName.asp?vID=1508
  15. กรดซิตริก.ศูนย์เครือข่ายข้อมูลอาหารครบวงจร ผศ.ดร.พิมเพ็ญ พรเฉลิมพงค์.ศ.เกียรติคุณ ดร.นิธิยา รัตนาปนนท์
  16. Heymsfield SB,Allison DB,Vasselli JR,Pietrobelli A,Greenfield D,Nunez C.Garcinia cambogia (Hydroxy citric Acid)as Potential Antiobesity Agent.JAMA.1998 Nor11;18(280):1596-600
  17. PiHler MH,Enst E,Dietary supplements for body-weight reduction:a systematic revirw.The American Journal of Clinical Nutrition.2004;79:
  18. เต็ม สมิตินันทน์. (2557). ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย. กรุงเทพฯ : สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช
  19. ส้มแขก (Gamboge). (ม.ป.ป.). จาก http://natres.psu.ac.th/Researchcenter/tropicalfruit/fruit/gamboge.htm
  20. ส้มแขก สมุนไพร ช่วยลดน้ำหนัก สรรพคุณของส้มแขก. (2559). จาก https://beezab.com/tag/พืช-นิยมปลูก-ภาคใต้/
  21. ส้มแขก สรรพคุณและประโยชน์ของส้มแขก 25 ข้อ. (2557). จาก https://medthai.com/ส้มแขก/
  22. ส้มแขก รวมสรรพคุณและประโยชน์ทั้งหมดของต้นส้มแขก. (2560). จาก https://halsat.com/ส้มแขก/
  23. สรรพคุณสมุนไพรส้มแขก. (2557). จาก http://www.bookmuey.com/?page=Garcenia.html
  24. มัณฑนา นวลเจริญ. 2552. สารานุกรมความหลากหลายทางชีวภาพตำบลกะเปอร์ อำเภอกะเปอร์ จังหวัดระนอง. กทม. สำนักงานปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
  25. Muensritharam, L; Tolieng, V; Chaichantipyuth, C; Petsom, A; Nhujak, T (2008). “Capillary zone electrophoresis for separation and analysis of hydroxycitric acid and hydroxycitric acid lactone: Application to herbal products of Garcinia atroviridis Griff”. Journal of pharmaceutical and biomedical analysis. 46 (3): 577–82. doi:10.1016/j.jpba.2007.11.008. PMID 18160244.
  26. พีรศักดิ์ วรสุนทโรสถ และคณะ. ทรัพยากรพืชในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 2: ไม้ผลและไม้ผลเคี้ยวมัน. กทม. สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย. 2544. หน้า 241
  27. นิดดา หงส์วิวัฒน์. ส้มแขกลูกยักษ์ของบ้านคีรีวง. ครัว. ปีที่ 20 ฉบับที่ 229 กรกฎาคม 2556 หน้า 10 – 11
(Visited 1 times, 1 visits today)